Zachowek: czym jest oraz komu przysługuje?

zachowek

Każda osoba pełnoletnia, która nie została ubezwłasnowolniona, może sporządzić testament i dowolnie rozdysponować w nim swoim majątkiem. Może się zdarzyć tak, że spadkodawca cały swój majątek zapisze osobie obcej lub niespokrewnionej, pomijając osoby z najbliższej rodziny. Aby nie zostały one pokrzywdzone, w prawie spadkowym została wprowadzona forma ochrony w postaci zachowku. Funkcjonowanie zachowku opiera się na założeniu, że każdy człowiek w chwili śmierci ma moralny obowiązek zabezpieczyć swoją rodzinę.

 

Komu przysługuje zachowek?

Osobami uprawnionymi do zachowku są osoby z najbliżej rodziny spadkodawcy, których pozbawił on w testamencie należnych praw do spadku. Są to spadkobiercy, powołani do dziedziczenia z ustawy. Zaliczamy do nich rodziców spadkodawcy (jeżeli spadkodawca nie pozostawił zstępnych), małżonków pozostających ze spadkodawcą w ważnym związku małżeńskim oraz zstępnych, czyli potomków (dzieci, wnuki, itd.). Przeżycie zstępnego wyłącza z uprawnienia do zachowku dalszych zstępnych, czyli np. jeżeli żyje dziecko spadkodawcy, to wnuki spadkodawcy nie mogą już dochodzić praw do zachowku. Uprawnieni do zachowku mają prawo żądać określonej sumy pieniężnej od osób, które zamiast nich uzyskały prawo do spadku lub domagać się uzupełnienia roszczenia, jeżeli uzyskane przysporzenie jest niższe niż przysługujący im zachowek. Uprawnienie do zachowku nie przysługuje osobom, które zostały uznane za niegodne, zostały przez spadkodawcę wydziedziczone, zrzekły się dziedziczenia lub odrzuciły spadek oraz w przypadku orzeczenia rozwodu z winy małżonka. Dochodzenie zachowku na drodze sądowej bywa długotrwałe i kosztowne. Dobrym rozwiązaniem jest zawarcie umowy notarialnej w sprawie zachowku, na mocy której każda ze stron (spadkobiercy określeni testamentem i osoby, którym przysługuje zachowek) idzie na ustępstwa, które wyczerpują ich dalsze roszczenia względem siebie. Pomoc notariusza gwarantuje sformułowanie ugody w sposób zgodny z prawem.

 

O czym należy pamiętać?

Zachowek rekompensuje ekonomiczny interes spadkobiercy, dlatego obejmuje określoną sumę pieniężną, a nie konkretne przedmioty (nawet, jeżeli mają wartość sentymentalną). Wypłacenie zachowku w formie innej niż pieniężna jest możliwe tylko za zgodą wszystkich zainteresowanych stron. Wysokość zachowku zależy od wartości całego spadku oraz wielkości udziału spadkowego, jaki przypadłby spadkobiercy w momencie dziedziczenia z ustawy. Bierze się również pod uwagę, czy spadkobierca jest trwale niezdolny do pracy oraz czy jest osobą małoletnią. W dwóch ostatnich przypadkach zachowek wynosi 2/3 wartości udziału spadkowego, a w pozostałych – ½ wartości udziału. Roszczenie o zachowek może ulec przedawnieniu, jeżeli minie 5 lat od ogłoszenia testamentu lub otwarcia spadku.

Zachowek: czym jest oraz komu przysługuje?