Kiedy można rozwiązać umowę dożywocia?

umowa na dożywocie

Umowy dożywocia z zasady rozwiązać nie można, a prawo dożywocia jest niezbywalne Zdarzają się jednak sytuacje, w których dochodzi do rażącego łamania ustaleń zawartych w umowie dożywocia. Czy i w jaki sposób można wówczas dochodzić swoich praw?

Specyfika umowy dożywocia

Umowa dożywocia to rodzaj umowy cywilnoprawnej, regulowanej przez art. 908-916 Kodeksu cywilnego. Polega ona na tym, że właściciel nieruchomości (dożywotnik) przenosi własność na inną osobę (nabywcę), która zobowiązuje się zapewnić mu (lub bliskiej mu osobie) dożywotnie utrzymanie. Strony mogą ustalić zasady tego utrzymania. Jeśli jednak szczegóły nie zostały określone, dożywotnie utrzymanie polega na zapewnieniu dożywotnikowi warunków do życia w danej nieruchomości jak domownikowi. Dotyczy to również kwestii takich jak np. wyżywienie, ubranie, dostarczanie opału, doraźna pomoc itd. W zamian na nabywcę przeniesiona zostaje własność nieruchomości.

Umowa dożywocia zawierana jest w formie aktu notarialnego (w związku z przeniesieniem własności nieruchomości). Ma charakter alimentacyjny i losowy, gdyż czas trwania obowiązków nabywcy uzależniony jest od długości życia dożywotnika.

Warto podkreślić przy tym różnice między umową dożywocia a darowizną. Przy dożywociu mamy do czynienia ze wzajemnością świadczenia. Nie jest to również sprzedaż nieruchomości, gdyż nie występuje ustalona cena.

Nieporozumienia między stronami a umowa dożywocia

Specyfika umowy dożywocia niejako wiąże się z utrzymywaniem stosunkowo bliskich relacji między dożywotnikiem a nabywcą. Najczęściej zawierana jest pomiędzy osobami spokrewnionymi. Możliwe jest zawarcie umowy między osobami niespokrewnionymi, jednak w czasie wykonywania obowiązków umownych relacje między stronami upodabniają się do rodzinnych. Dopóki są one dobre lub przynajmniej poprawne, dopóty realizacja zobowiązań powinna przebiegać zgodnie ze wstępnymi ustaleniami.

Zdarzają się jednak przypadki, gdy relacje pogarszają się do tego stopnia, że jedna ze stron (najczęściej dożywotnik) wyraża chęć zerwania umowy dożywocia. Takie sytuacje nie należą wcale do rzadkości. Przyczyny bywają różne. Niekiedy dożywotnik zarzuca nabywcy nienależyte wywiązywanie się ze swoich zobowiązań. Nabywcy z kolei bywają przytłoczeni nadmiarem obowiązków, których może przybywać wraz z wiekiem i postępowaniem choroby dożywotnika. Nierzadko przyczyną jest otwarty konflikt między stronami, w skrajnych przypadkach związany z agresją, przemocą słowną lub nawet fizyczną.

Z zasady umowy dożywocia odwołać nie można, jednak ustawodawca przewidział problematyczne sytuacja, jak wyżej wymienione, w których strony lub jedna ze stron wyraża chęć zmiany swojej wcześniejszej decyzji. Decyzję taką może jednak podjąć wyłącznie sąd.

Zmiana umowy dożywocia

Zmiana umowy może odbyć się za porozumieniem stron. Wówczas można wdrożyć ją właściwie w każdej chwili. Niezbędna jest jedynie wizyta w kancelarii notarialnej celem podpisania stosownego aneksu.

Kiedy relacje stron pogarszają się na tyle, że niemożliwe jest ich współegzystowanie, sąd może zdecydować o zmianie umowy dożywocia. Zmiany mogą być wprowadzone w całości lub części uprawnień dożywotnika, np. obowiązki nabywcy zamienione zostają na dożywotnią rentę.

W przypadku konfliktu stron rozstrzygnięcie należy do sądu. Zmiana umowy będzie wymagała przeprowadzenia sprawy sądowej, a co za tym idzie również przedstawienia dowodów (świadków, opinii biegłych itd.). Wówczas sąd podejmuje decyzję i określa na nowo prawa i obowiązki stron.

Rozwiązanie umowy dożywocia

Nie jest łatwo rozwiązać umowę dożywocia, chociaż Kodeks cywilny dopuszcza taką możliwość w wyjątkowych sytuacjach. Sam konflikt pomiędzy stronami nie jest wystarczającym argumentem przemawiającym za rozwiązaniem umowy, szczególnie jeśli dożywotnik także ponosi część winy.

Sąd może jednak rozważyć rozwiązanie umowy dożywocia, jeśli dochodzi do nadanych zaniedbań ze strony nabywcy, a wręcz czynów skrajnych — agresywnych, naruszających dobra osobiste dożywotnika, nietykalność cielesną itd. Są to bardzo trudne przypadki, dlatego tylko od sądu zależy ich rozstrzygnięcie.

Po rozwiązaniu umowy dożywocia nabywca zwraca nieruchomość na rzecz dożywotnika i zostaje zwolniony z obowiązku zapewniania mu utrzymania.

Kiedy można rozwiązać umowę dożywocia?